Zoekplaatje 1955 

Inzender: Haags Gemeentearchief Uitleg

Gegevens: Kerkinterieur, afdruk van glasnegatief afkomstig van meubelfabriek Horrix. Betreft de meubelfabriek of de familie Horrix.

Datering: circa 1860    Formaat: 23 x 17 cm    Extra beelden: vergroting

Geplaatst: 12 december 2014


 Reacties op Zoekplaatje 1955 
De nieuwste inzending staat bovenaan!

opgelost!

Kapel van het Carmelitessenklooster in de Clarastraat in 's-Hertogenbosch

Wijnand Bloemink (Holten): Dat is mooi!
Zaterdag 10-1-2015 16:44:33



Peter Heuseveldt (Helmond): Brabant (of in elk geval het katholieke deel van Nederland) leek me meteen al te passen bij dit beeld. Viel me overigens op dat er een foutje is gemaakt in de sjabloonschildering: links boven de sacristiedeur ontbreekt volgens mij een kruisbloem. Kon niet zien of dit bij de later genomen foto van het bewijs gecorrigeerd was, maar vond het nogal slordig...
Vrijdag 9-1-2015 21:18:52



Jan Spoolder (Utrecht): Het Claraklooster (uit 1878) was een ontwerp van L.C. (Lambert) Hezenmans (1841-1909). Deze was een vriend en collega van Pierre Cuypers met wie hij samenwerkte in verschillende restauratieprojecten. Nochtans was Hezenmans sinds 1875 ook (ere)lid van het Bernulphusgilde en daarvan later zelfs beschermheer. Wijnand Bloemink en ondergetekende hadden in deze discussie dus beiden het gelijk aan onze zijde :)
Website: http://www.thuisinbrabant.nl/personen/h/hezenmans, [...]
Vrijdag 9-1-2015 20:22:48



Jan Spoolder (Utrecht): Een fraaie vondst van D. Kralt, mijn complimenten. Ik had dit niet beneden de rivieren verwacht (wel dat het een kloosterkapel was en met mijn datering zat ik - gelukkig- ook in de buurt.)
Vrijdag 9-1-2015 19:08:17



Martin Snuverink (Voorburg): Grandioos, Dik! Hier verbleek ik bij!
Vrijdag 9-1-2015 11:56:25



E. Petter (Den Haag): Complimenten voor de oplossing. De inrichting staat inderdaad nog in de Lambertuskerk van Rosmalen.
Website: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d [...]
Vrijdag 9-1-2015 11:25:53



Chris Triep (Den Haag): Om te beginnen vanzelfsprekend een groot compliment voor Dik Kralt. Op blz 12 en 13 van http://issuu.com/studiovanelten/docs/kringnieuws_extra_juni_2010 is een artikel te vinden over het klooster en de kapel.
Vrijdag 9-1-2015 11:09:39



d.kralt (m): Op het gebrandschilderde raam van onderstaande link komen de wapenschilden van het altaar terug. Bijzonder genoeg een gewoon schild en een ovaal schild. Als de kapel er nog staat, wat met google maps zo lijkt, dan bedoelen ze met "afbraak" in de beeldbank misschien het verwijderen van de gebrandschilderde ramen.......
Website: http://denboschpubliek.hosting.deventit.net/detail [...]
Vrijdag 9-1-2015 09:51:10



Wim de Koning Gans (): Een andere Horrix-foto (link) blijkt ook de kapel van het Bossche Carmelitessenklooster voor te stellen, zie deze foto. De kapel bestaat nog en de muurschilderingen zijn deels elders in het complex bewaard, aldus de Bossche encyclopedie.
Website: http://www.haagsebeeldbank.nl/afbeelding/0706c5bc- [...]
Vrijdag 9-1-2015 09:51:08



Wim de Koning Gans (): De kapel lijkt er toch nog te staan, maar helemaal verbouwd. Het lukt mij helaas niet verder te zoeken in de beeldbank van 's-Hertogenbosch, op iedere zoekvraag krijg ik als antwoord (binnen heel korte tijd):
"De zoekvraag duurde te lang en is daarom afgebroken".
Website: http://reliwiki.nl/index.php/,s-Hertogenbosch,_Pap [...]
Vrijdag 9-1-2015 09:35:48



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): Complimenten voor alle speurders naar de plek van dit inderdaad intrigerende ZP, en in het bijzonder voor jou, Dik. Dit is outofthebox-werk en daar houd ik van!
Vrijdag 9-1-2015 09:20:28



Wim de Koning Gans (Haags Gemeentearchief) (): Wow! Het is nachtwerk geworden maar het was het waard. Een schitterende vondst. Dank D. Kralt!
Vrijdag 9-1-2015 07:51:55



d.kralt (m): De kapel is eind 1981 of begin 1982 afgebroken. Dit blijkt uit bijschriften van foto's van de gebrandschilderde ramen in de beeldbank van Den Bosch.
Website: http://denboschpubliek.hosting.deventit.net/detail [...]
Vrijdag 9-1-2015 02:00:26



d.kralt (m): Dit is inderdaad een kapel van een RK instelling.
Het is de Clarastraat in 's-Hertogenbosch: de kapel van het Carmelitessenklooster..
Foto 0016487 in de Bossche Beeldbank
Website: http://denboschpubliek.hosting.deventit.net/detail [...]
Vrijdag 9-1-2015 01:37:28



Martin Snuverink (Voorburg): Ton van Rijn merkte op dat het wapen met de drie molenijzers van Peelland kan zijn. Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Peelland.
Nu ligt Boekel – meen ik – ook in Peelland. De kapel van Huize Padua (zie reactie van Dik Kralt) is echter veel te breed: 2 rijen tienzitsbanken (= 2 x 5m) plus 3 gangpaden (>5m), totaal minstens 15m.
Maar Lierop, Vlierden en nog meer Noord-Brabantse dorpen had ook 3 molenijzers in hun wapen, maar nooit in verschillende kleuren.
Vanwege de naam Van de Ven ontstond het idee was dat Mechtildis Horrix-van de Ven uit Noord-Brabant-Oost kwam, maar dan moet je twee generaties terug gaan. Zij was in Den Haag geboren. Haar ouders kwamen uit Eindhoven/Aalst en zijn in 1918 in Den Haag getrouwd. Dit lijkt me geen spoor.
Vrijdag 9-1-2015 00:36:08



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): De beëindiging van de kapel van het ZP doet sterk denken aan de beëindiging van de geheel in steen gebouwde Bredase St. Joostkapel aan de Ginnekenstraat. Deze is echter voor van alles (stal, opslag) in gebruik geweest, en tot 1945 als woning. De belijning van de vensters komt sterk overeen. De deur in de beëindiging ontbreekt in de huidige situatie.
De maten lijken aardig overeen te komen; dit als referentiemogelijkheid. Foto's gemakkelijk te vinden.
Donderdag 8-1-2015 23:25:08



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): Ik moet Dik danken voor het duidelijke kaartje. Ik werd in de bijdrage van Martin van 8-1 misleid door de zinsnede: De ingang was gericht op de Stationsweg (Huijgensplein, Bocht van Guinee) en vandaar liep een pad tussen de huizenrij door naar de kerkingang. In zekere zin klopt die zinsnede wel, maar de cartograaf van Wed. E. Spanier & Zn., uitgave M.M. Couvée uit 1870 is dan toch niet zo zorgvuldig geweest als bij Hotel des Pays Bas. Enfin, het is hoe dan ook verder zoeken geblazen.
Donderdag 8-1-2015 22:53:11



H. de Haas. (Den Haag): Wat mij bijzonder intrigeert is die openstaande deur. Deze opent naar buiten, maar is geen buitendeur. Deze komt uit op een ruimte die niet erg hoog is, want boven deze deur schijnt daglicht door de ramen naar binnen, dus moet daar een uitbouw zijn.
Donderdag 8-1-2015 22:00:21



Hans Klomp (Antwerpen): Beste Wim, Het archief van de Sint Josephparochie, Bnr. 0257-1, bevat Inv. nr. 235 zijnde "Familie Horrix; stukken betreffende schenkingen aan de kerk." Mogelijk werpt dit een licht op de zaak?
Website: http://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=2 [...]
Donderdag 8-1-2015 19:30:39



d.kralt (m): Even speciaal voor Sjoerd: bekijk bijgaande kaart van Lobatto maar eens. Er was geen kerk en geen ingang van een kerk aan het Huygensplein of Stationsweg tussen de van de Duynstraat en de van Hogendorpstraat.
Website: http://www.haagsebeeldbank.nl/afbeelding/1e2098b4- [...]
Donderdag 8-1-2015 16:46:45



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): En ook leuk om te lezen dat het kaartje van Martin cartografisch geheel in orde is: de ingang van de kerk bevond zich dus wel degelijk aan het Huijgensplein, op deze plek kennelijk Stationsweg genoemd. Enfin: het is dus niet de gezochte kerk.
Donderdag 8-1-2015 16:23:19



d.kralt (m): Hoewel niet iedereen wordt geïntrigeerd door dit zoekplaatje, houdt dit plaatje mij behoorlijk bezig.
Uit alles wat er tot nu toe geopperd is heeft de gedachte bij mij postgevat dat het hier gaat om een kapel die behoort bij een RK instelling. Volgens mij moeten de wapenschilden met drie molenijzers toch de sleutel zijn tot de oplossing. De drie componenten komen ook voor in een aantal (gemeente)wapens in ZH. (b.v. Hekendorp). De kapel op bijgaande link van Huize Padua in Boekel is een voorbeeld van zo'n kapel. Gelet op de breedte van de (overigens goedgelijkende banken met het zptje) moet de kapel nog smaller zijn. Dus het zal dan niet om een enorm RK complex gaan.

Website: http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/afbeelding/20 [...]
Donderdag 8-1-2015 14:07:24



d.kralt (m): De foto die Wim nu linkt had Martin in zijn reactie van 28-12-2014 ook al gelinkt. Aan de hand van deze foto heb ik in mijn reactie van 3-1-2015 geconcludeerd dat de tekening van de kerk op de kaart van Spanier de voorzijde van de noodkerk was.
Donderdag 8-1-2015 13:19:54



Wim de Koning Gans (): De beschrijving die Martin gaf van het uiterlijk van de noodkerk van de H. Jozef deed een belletje bij mij rinkelen. Daar is namelijk een foto van.
Website: http://www.haagsebeeldbank.nl/afbeelding/cdcee003- [...]
Donderdag 8-1-2015 11:32:13



Martin Snuverink (Voorburg): Omdat ik er nog steeds in geloofde dat dit de ‘Bochieskerk’ kon zijn totdat het tegendeel is bewezen, heb ik in het Haags Gemeentearchief het boek van A.F.J Goossens, Geschiedenis der parochie van de H. Jozef (1921) en het bestek van de bouw van de hulpkerk (1867) bekeken. De kerk was van buiten bekleed met hout, maar erbinnen stonden halfsteens gemetselde zijmuren, een steens voorgevel met voorportaal en een achtergevel met altaarnis, sacristie en uitbouwen, alles gemetseld. De aanblik van binnen was die van een stenen kerk. “Houten kerk” was dus geen reden voor afwijzing. De ingang was gericht op de Stationsweg (Huijgensplein, Bocht van Guinee) en vandaar liep een pad tussen de huizenrij door naar de kerkingang.
De maten van het schip de waren volgens het bestek: lengte 59m, breedte 14,50m en hoogte van de muren tot de daklijst 7,10 m. De maten en vorm van de altaarnis zijn in het bestek niet duidelijk.
Toch is deze kerk niet die van het zoekplaatje en wel om de volgende doorslaggevende redenen.
Bekijken we het zoekplaatje, dan zien we:
1) Twee aaneen geplaatste kerkbanken van elk 6 zitplaatsen. Nominale breedte per plaats = 0,5 m. Totale breedte dus 6m. Geen middenpad, maar wel 2 zijpaden van elk (geschat) 2m breedte. Totale breedte kerkzaal 10m. Dit is veel kleiner dan van de Bochieskerk.
2) Eén deur in de altaarnis. Het bestek van de Bochieskerk geeft aan: 2 deuropeningen van 0,9m x 2,2m.
3) Het bestek maakt geen gewag van vensters in de altaarnis. De breedte van het altaar van het ZP is circa 2m. De 3 afstanden tussen de halfzuilen zijn circa 3m en de grote ramen zijn ca 1,3m breed.
4) Het bestek maakt geen gewag van halfzuilen.
Conclusie: we zijn helaas terug bij af.
We moeten zoeken naar een kapel van circa 10m breedte.
Donderdag 8-1-2015 11:16:58



Martin Snuverink (Voorburg): Hans, dan zouden die interieurdelen pas na het gereedkomen van de nieuwe kerk hergebruikt zijn. Of men moet het een tijdje zonder kerk hebben gesteld. Nee, hergebruik van bouwfragmenten en interieurdelen en kunst komt wel voor bij nieuwbouw na bombardementen en branden, zoals bij de OLV van Goede Raadkerk aan de Haagse Bezuidenhoutseweg. Vergelijking met interieurfoto's van de nieuwe Jozefkerk heeft he3laasgeen overeenkomsten opgeleverd.
Maandag 5-1-2015 22:31:16



Hans Klomp (Antwerpen): Mocht dit inderdaad de betreffende hulpkerk zijn, dan is toch te verwachten dat de zichtbare losse interieur-elementen hergebruikt zijn voor de definitieve kerk. Aldus dan daar mogelijk op te sporen.
Maandag 5-1-2015 18:17:50



Martin Snuverink (Voorburg): Beste Hans, dit is de kaart van Last en Lobatto van 1868, waarnaar ik op 26-12-2014 al had verwezen. Dank voor het meedenken.
Zondag 4-1-2015 16:07:57



Hans Klomp (Antwerpen): Op deze kaart is de hulpkerk duidelijk te zien aan de Van der Duynstraat; http://anemaa.home.xs4all.nl/ges/wijken/images/stationsbuurt_02.gif

Zondag 4-1-2015 15:27:03



Martin Snuverink (Voorburg): Op de aangegeven plaats van de Eglise Catholique staan thans de panden Stationsweg 49 t/m 57. Blijkens foto 71 op pag. 42 van ’s-Gravenhage en omstreken gefotografeerd in de 19e eeuw (zie ook de link) stonden deze panden er in 1867 al. De door Spanier aangegeven plek aan het Huijgensplein (nu Stationsweg) waar de hulpkerk zou hebben gestaan moet dus inderdaad op een vergissing berusten en slaat volgens Dik Kralt zelfs nergens op. Intussen twijfel ik er niet aan dat het tekeningetje van Spanier de hulpkerk in de Van de Duynstraat voorstelt.
Nu ben ik wel reuze benieuwd naar de scan van het bestek die Chris Triep naar eigen zeggen op 28-12-2014 heeft.
Website: http://www.haagsebeeldbank.nl/beeldbank/indeling/d [...]
Zondag 4-1-2015 13:16:54



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): Blijkens een bekende ansichtkaart van het Huygensplein (kennelijk waren en zijn er verschillende schrijfwijzen) stond het Hotel des Pays Bas exact op de op het kaartje aangegeven plaats. Dat houdt in dat mijn stelling omtrent de cartografie klopt, maar dat wil nog niet zeggen dat de Eglise Catholique inderdaad aan het plein is gebouwd. Ook de Remonstranten hadden er opties, die uiteindelijk eveneens niet daar zijn gerealiseerd. Verder zoeken dus, maar niet aan de straten die naar het door Martin al zo lang verwarde Driemanschap zijn genoemd.
Zaterdag 3-1-2015 13:18:47



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): Ik zal kijken of ik plaatjes heb van dit plein, waar ooit de eerste paardenomnibus vertrok naar Delft. De wijze van aangeven van belangrijke gebouwen met stippellijnen naar de plek waar deze zich bevonden, werd en wordt nog altijd toegepast, bijvoorbeeld op toeristische kaarten en placemats. Je kon het gebouw dan herkenbaar en face afbeelden en de kaart plat houden.
Zaterdag 3-1-2015 11:05:16



d.kralt (m): Volgens mij is het afgebeelde vooraanzicht van de kerk op de tekening van Spanier het front van de noodkerk aan de van der Duyn(van Maasdam)straat. De plaats die met stippellijntjes wordt aangegeven aan de Stationsweg slaat nergens op.
Overigens ben ik het met diegenen eens die denken dat dit een stenen gebouw is.
Zaterdag 3-1-2015 02:10:45



Martin Snuverink (Voorburg): Uiteraard bedoel ik Van der Duynstraat. Maar de laatste 50 jaar haal ik die lui van het Driemanschap van 1813 voortdurend door elkaar!
De sluwe ontdekking van Sjoerd brengt weer nieuwe perspectieven of raadselen. Morgen is er weer een dag!
Zaterdag 3-1-2015 00:23:11



Sjoerd Eeftens (Prinsenbeek): Ik heb de discussie, hoewel ik oud-Hagenees ben, niet secuur gevolgd. Op het gevaar af een open deur in te trappen dan wel een grote blunder te begaan omdat de geachte inzenders het hierover al eens zijn, moet ik constateren dat de op de kaart getekende façade van de Eglise Catholique zich bevond aan het Huigensplein, gezien de gestippelde verwijzingslijnen. De façade van Hotel des Pays Bas wordt op dezelfde wijze teruggeleid naar een gearceerd blokje aan dit plein. Men zoeke voor deze kerk dus niet aan de Van Hoogendorpstraat, noch aan de Van der Duijnstraat.
Vrijdag 2-1-2015 18:15:32



Wijnand Bloemink (Holten): Nog een kleine opmerking om het moeilijk te maken. Wie door de geopende deur van de sacristie (laten we het daar maar op houden) naar binnen kijkt ziet daar nog een tweede geopende deur. Iets lager en waarschijnlijk minder rijk uitgevoerd, maar aan de onderzijde met dezelfde paneel-indeling. Dat betekent dat er nog meer ruimten tegen de koorsluiting aanstaan. Mogelijk was de sacristie omvangrijker, bijvoorbeeld met een tochtportaal, maar het zou er ook op kunnen wijzen dat de kerk onderdeel was van een groter complex, een klooster of een instelling.
Dat het hier om een stenen gebouw gaat acht ik zeker. Dat blijkt niet alleen uit de verdiepte plaatsing van het vensterglas, maar ook uit de stenen montants die met brugstaven op hun plaats worden gehouden.
Vrijdag 2-1-2015 17:54:44



Chris Triep (Den Haag.): Neem aan dat Martin de Van der Duynstraat bedoelt. De positionering van de kerk in "Den Haag in kaart gebracht" is inderdaad enigszins verwarrend. Betreffende afbeelding is ook te vinden de bb. van het HGA afbeelding: gr. 0322. In dezelfde bb. is bij afbeelding gr. 0330 (9e afbeelding) de vorm van de kerk beter te zien. Duidelijk een driezijdige koorsluiting. De sacristie ontbreekt echter ook hier. Hoewel op betreffende afbeelding natuurlijk alleen de hoofdvorm van de kerk kan zijn aangegeven. Op http://reliwiki.nl/index.php/,s-Gravenhage,_Van_Limburg_Stirumstraat_-_Joseph wordt de inrichting van de kerk primitief en de aankleeding pretentieloos genoemd. Dat zal vergeleken met de dan bestaande R.K. kerken zeker zo geweest zijn. Wim citeerde eerder "een eenvoudig in hout en steen opgetrokken bouwwerk". Zoekend naar een verklaring voor een afbeelding van een R.K. kerk uit het bezit van de familie Horrix was ik eerder, gezien hun woonadres ,met de Van der Duynstraat gekomen. Geen noodkerk voor een korte periode maar een hulpkerk (vanaf 1871 parochiekerk, die meer dan 20 jaar dienst heeft gedaan. Ik kan echter niets inbrengen tegen de opmerkingen "geen houten kerk" en "duidelijk een stenen gebouw". Blijft voor mij dus een vraagteken.
Vrijdag 2-1-2015 15:30:30



Martin Snuverink (Voorburg): Nogmaals Van Hogendorpstraat. Toevallig ontdekte ik zojuist op een detail van een steendruk van van Wed. E. Spanier & Zn., uitgave M.M. Couvée uit 1870 een tekeningetje van het front van de ‘Eglise Catholique’ in de Van Hogendorpstraat. Deze afbeelding is te vinden in ‘Den Haag in kaart gebracht’ (pag. 81) van Kees Stal (SDU 1998), dezelfde oud-collega van Wim als de schrijver van ‘Waar Hagenaars kerkten’. De afbeelding (niet te vinden in de Haagse Beeldbank). De afbeelding laat wel een heel ander gezicht zien dan de foto in de Haagse Beeldbank! Daarom nogmaals aan alle speurders het verzoek deze hulpkerk nog niet definitief te verwerpen. Het zou perspectief toevoegen als Wim deze prent (met daarop ook een tekening van de Horrix-fabriek) zou toevoegen.
Vrijdag 2-1-2015 12:39:15


Afbeelding toegevoegd door red.



Wijnand Bloemink (Holten): De kern van mijn betoog was dat het jaartal 1860 gezien de uitmonstering van de kerk - sjabloonschilderingen op stuc - wel eens goed zou kunnen kloppen en dat er dus niet in de latere eeuw gezocht moet gaan worden en dus ook niet in de bloeiperiode van de latere neo-gotiek. Van die opmerking is blijkbaar niets begrepen.
Dinsdag 30-12-2014 10:23:42



Jan Spoolder (Utrecht): Kalf 1906 heeft niets opgeleverd, er staat ook alleen een overzicht van de parochiekerken in en maar slechts een klein deel met een afbeelding van het interieur.
Maandag 29-12-2014 17:19:54



Jan Spoolder (Utrecht): Martin, de 'Utrechtse school' binnen de neogotiek vinden we ook ver buiten Utrecht! Ik vermoed vanwege het nogal felle licht, waartegen zelfs een soort zonnenscherm is opgehangen, dat het koor van de kerk/kapel 'ad oriëntem' is gericht of misschien wel op het zuiden. Vanmiddag ga ik het boek van J. Kalf uit 1906 'De katholieke kerken in Nederland' nog maar eens raadplegen in de UB, wie weet staat er iets herkenbaars in.
Maandag 29-12-2014 12:49:49



Martin Snuverink (Voorburg): Vervolgend op het betoog van Jan Spoolder kwam in Utrecht terecht in het Andreasgasthuis of -klooster van Alfred Tepe aan de Springweg. Daar heeft een kapel gestaan die in 1983 is gesloopt. De foto’s van de links laten echter zien dat de sacristie aan de andere kant van het koor stond. Bovendien lijkt me het koor van het zp groter dan van de Andreaskapel. Helaas.
Buitenkant: http://www.hetutrechtsarchief.nl/collectie/beeldmateriaal/fotografische_documenten/1980-1990/70619.
Website: http://andreasklooster.nl/files/2007/03/andreas_ka [...]
Maandag 29-12-2014 10:44:50



Jan Spoolder (Utrecht): Cuypers en het Bernulphusgilde dachten volledig tegengesteld over de toepassing van bijvoorbeeld natuursteen of schoonmetselwerk in kerkinterieurs. Het voert dan ook te ver om het Bernulphusgilde aan Cuypers' denkwereld verwant te noemen. Ik heb juist willen betogen dat dit geen Cuyperskerk is, maar één uit de Utrechtse school binnen de neogotiek, mogelijk van Alfred Tepe of één van zijn adepten. Overigens heeft men de banken in het midden tegen elkaar geschoven. Het ontbreken van een middenpad duidt er m.i. op dat de kerk (kapel) niet bedoeld is/was voor grote menigten kerkgangers. Dit sterkt mij in de gedachte dat dit een klooster- of ziekenhuiskapel is, of in een andere katholieke instelling.
Maandag 29-12-2014 07:34:42



Wim de Koning Gans (): In "Waar Hagenaars kerkten" staat een artikel van Kees Stal over de Heilige Jozefkerk. Hoewel in de kop noodkerk staat voor het gebouw uit 1867, noemt Kees het in de tekst een hulpkerkje. "Het was een eenvoudig, in hout en steen opgetrokken bouwwerk". Wel steen dus, maar eenvoudig zou ik het interieur op het zoekplaatje niet willen noemen. Verder vermeldt Kees nog de maten van de kerk: 30 bij 15 meter.
Zondag 28-12-2014 20:58:04



Wijnand Bloemink (Holten): Dit is helemaal geen zoekplaatje naar mijn hart, maar omdat de hele discussie de neiging heeft architectuur-historisch wat te ontsporen toch maar enkele opmerkingen.
In de eerste plaats kan het zp nooit de houten noodkerk aan de Van der Duynstraat in Den Haag zijn. Niet alleen is de kerk van de foto duidelijk een stenen gebouw, ook de vorm van de driezijdige koorsluiting komt niet overeen. Daarbij komt dat de sacristie, op de foto goed te zien, op de stadsplattegrond van Last en Lobatto uit 1868 ontbreekt. De kerk van het zp heeft een rijk afgewerkt interieur, wat in een noodkerk niet erg voor de hand ligt. Let even op de van fraai houtsnijwerk voorziene deur naar de sacristie en het glas-in-lood.

Wat dan wel? Eerst de datering van de foto, rond 1860. Dat is misschien wat aan de vroege kant, maar kan architectonisch gezien wel aardig kloppen. We zitten dan in de periode van de ‘stukadoorsgotiek’ waar de kerk van het zoekplaatje prima in past. Een mooi voorbeeld in Den Haag is de Duitse Evangelische kerk aan het Bleijenburg uit 1861. Men bekommerde zich toen niet om de ‘echtheid’ van materialen en vooral het gebruik maken van veel sjabloonwerk past daar heel goed in. Daarvan zijn talloze voorbeelden bekend. De iele kolonnetten in de hoeken van de koorsluiting zijn voor een stenen gewelf wel wat licht uitgevoerd, maar vormden voor een gewelf van riet en stuc op tengels natuurlijk geen enkel probleem. Juist P.J.H. Cuypers, als voorvechter van gebruik en het tonen van het echte materiaal verzette zich tegen dit soort nep-gotiek, waarbij overigens bedacht moet worden dat Cuypers zijn eerste neo-gotische kerk al in 1855 bouwde (St. Anthonius van Padua in Kranenburg). Maar zijn belangrijkste oeuvre ligt natuurlijk later in de 19e eeuw. De door Jan Spoolder gegeven jaartallen 1875 – 1890 voor de Cuyperiaanse architectuur (en het aan zijn denkwereld verwante Bernulphusgilde in Utrecht) zijn dan ook terecht, maar voor het zp naar mijn mening te laat.

Het zp laat een (bak)stenen gebouw zien, de zware afzaten onder de vensters wijzen daar op. De vensters zelf zijn ook volkomen traditioneel ‘middeleeuws’ uitgevoerd met stenen montants en om de vier glas-in-lood ruitjes een ijzeren brugstaaf. Niets bijzonders. Ik denk dat de heiligen en de heraldiek nog het meeste perspectief bieden. Maar daar heb ik geen enkel verstand van.

Zondag 28-12-2014 20:21:10



Wim de Koning Gans (): Nu we toch volop in katholieke sfeer zijn wil ik nog opbiechten dat ik de reacties die op zoekplaatjes binnenkomen niet helemaal lees. Zeker op drukke dagen lees ik ze vluchtig om na te gaan of sprake is van een oplossing. De betekenis van Martins reactie over de niet-katholieke familie Mutters was mij aanvankelijk helemaal ontgaan, waarschijnlijk ook omdat zelfs toen ik het mailtje van Chris kreeg, ik niet direct doorhad waar hij op doelde, namelijk dat ik de namen van Haagse meubelfabrikanten door elkaar had gehaald. Een blinde vlek zogezegd. Dus alsnog mijn excuses dat ik met mijn vergissing de discussie de verkeerde kant op heb gestuurd.
Zondag 28-12-2014 12:48:47



Martin Snuverink (Voorburg): De decoratie op de binnenmuren achter het altaar vind ik voor een neogotische kerk erg sober. Ik zou toch voor een deel schoon metselwerk verwachten of een uitbundige en gevarieerde versiering en niet deze opgeplakte of opgeschilderde repeterende figuren. In neorenaissancekerken zie je ook doorgaans halfzuilen (halfronde pilasters) op de snijlijnen van twee verticale vlakken; die zijn hier heel iel of nagebootst. De schuine onderdorpels van de vensters lijken me hier van hout.
De link geeft de buitenkant van de noodkerk weer. Op de plattegrond van Last en Lobatto (1868) is de vorm van de noodkerk te zien. Zie http://www.haagsebeeldbank.nl/beeldbank/indeling/detail/form/advanced?q_searchfield=lobatto.
Ik zou deze noodkerk in de Van der Duynstraat nog niet willen uitsluiten. Eerst maar even het bestek afwachten dat Chris Triep heeft gevonden.
Website: http://www.haagsebeeldbank.nl/beeldbank/indeling/d [...]
Zondag 28-12-2014 12:31:46



Jan Spoolder (Utrecht): Als de noodkerk aan de Van der Duynstraat (de voorganger van de Josephkerk) van hout was zien we deze beslist niet op het zoekplaatje.
Zondag 28-12-2014 11:38:33



Chris Triep (Den Haag): Ingaande op de door Martin genoemde mogelijkheid van de kerk in de Van der Duynstraat. De hulpkerk in de Van der Duynstraat (1867-1888) was een ontwerp van Theo Asseler. Deze architect was ook verantwoordelijk voor het ontwerp van de Sint-Laurentiuskerk in Voorschoten. Voor deze kerk in Neogotische stijl werd de eerste steen in 1866 gelegd.
De familie Horrix wordt omschreven als bestaande uit toegewijde parochianen. De eigenaren van de meubelfabriek woonden en werkten aanvankelijk in de Spuistraat. Toen is mogelijk gebruik gemaakt van de schuilkerk in de Oude Molstraat (ZP 1956). In 1862 liet Willem Horrix op het terrein van de meubelfabriek Anna Paulowna, sinds 1853, aan de Stationsweg een huis voor hem zelf bouwen. Vanaf dat moment zal behoefte bestaan hebben om in de onmiddellijke omgeving te kerken. De katholieke inwoners van de in ontwikkeling zijnde “Stationsbuurt” behoorden tot de Sint-Willibrordusparochie, waarvan de kerk in de Van Assendelftstraat stond. Al spoedig voelde men de grote afstand tussen de parochiekerk en het nieuwe stadsdeel als een bezwaar. Als gevolg hiervan kwam de houten hulpkerk in de Van der Duynstraat aanvankelijk behorende tot de Sint-Willibrordusparochie en later de Sint-Josephparochie tot stand. De schenking van de familie Horrix voor de Sint Joseph-kerk (1888- 1971) binnen de laatst genoemde parochie is door Martin al aangegeven.
Mogelijk maakte de familie Horrix vanaf 1867 gebruik van de kerk in de Van der Duynstraat. Dat zou een relatie met ZP 1955 kunnen betekenen. Een enkele afbeelding en kaarten in het Haags Gemeentearchief (HGA) geven daarvoor echter geen bevestiging. Heb inmiddels bij het HGA een scan van het “Bestek van de te bouwen hulpkerk en pastorie van de Sint-Willibrordusparochie, 1867”. Mogelijk dat we daar nog iets wijzer van worden.

Zondag 28-12-2014 11:20:28



Wim de Koning Gans (Haags Gemeentearchief) (): Martin, of de foto echt van rond 1860 is zal moeten blijken. Ik heb dit naar beste weten vermeld. De pendantfoto die als zoekplaatje 1956 is geplaatst, is van een Haagse schuilkerk die in 1878 voor het laatst gebruikt werd.
Zondag 28-12-2014 09:48:48



Martin Snuverink (Voorburg): Jan Spoolder beweert met vrij grote stelligheid dat dit een neogotisch interieur is, waarin ik wel meega. Eerder had ik al opgemerkt dat rond 1860, de datering van de foto, de neogotische kerkenbouw nog aan het begin van zijn ontwikkeling stond. (Pierre Cuypers en vanaf 1872 interieurkunstenaar F.W. Mengelberg).
Alfred Tepe bouwde zijn kerken op een enkele uitzondering na uitsluitend binnen het zeer uitgestrekte bisdom Utrecht vanaf 1870.
Nu vraag ik mij af of de datering circa 1860 juist is. Zo ja, dan kan dit kerkinterieur m.i. nauwelijks neogotisch zijn.
Dit lijkt me overigens een kleine kerk of een kapel: doorlopende communiebank, geen preekstoel zichtbaar.
Zondag 28-12-2014 06:58:30



Jan Spoolder (Utrecht): Hmm we komen naderbij. Dit lijkt me zeker geen kerk van Margry. Zoals ik al aangaf: datering 1875-1890. Mogelijk zelfs wat later. Het kan een noodkerk of iets tijdelijks geweest zijn, al duidt de prachtige communiebank daar niet op.
Zondag 28-12-2014 00:20:37



Martin Snuverink (Voorburg): Horrix i.p.v. Mutters geeft het zoekplaatje bepaald een andere wending. Vergissen is menselijk, maar een kleine verontschuldiging zou gepast zijn geweest. Het scheelt nogal wat ijdel zoekwerk. Wél heel attent van Chris Triep!
De familie Horrix was wel degelijk katholiek. Deze familie heeft de grond geschonken voor de bouw van de neogotische Sint Joseph-kerk van architect Margry (gesloopt) aan de Van Limburg Stirumstraat in Den Haag. Sint Joseph (of Jozef) is nota bene de patroon van de timmerlieden! De hieraan voorafgaande noodkerk had ik in mijn voorgaande reactie genoemd en afgeserveerd. De genoemde neogotische Josephkerk kwam pas in 1888 gereed. Als het zoekplaatje iets met deze kerk te maken heeft, zou het een stuk jonger dan van 1860 moeten zijn. In ieder geval is het niet het altaar van deze Josephkerk (de Haagse beeldbank heeft hier afbeeldingen van). Misschien dan toch de voorganger-noodkerk aan de Van der Duijnstraat uit 1867? Ik ben nu niet in de gelegenheid dit na te zoeken.
Website: http://www.gahetna.nl/collectie/index/nt00429/07cc [...]
Zaterdag 27-12-2014 23:58:04



Wim de Koning Gans (Haags Gemeentearchief) (): Chris Triep maakte mij attent op een vergissing die ik had gemaakt bij de gegevens over dit zoekplaatje. De foto is afkomstig van de familie/meubelfabriek Horrix en niet Mutters. Dit is nu verbeterd
Zaterdag 27-12-2014 20:34:52



Jan Spoolder (Utrecht): Dit is een bij uitstek Rooms-Katholiek kerkinterieur dat alleen in een kleine neogotische parochiekerk of klooster/ziekenhuiskapel valt te verwachten, zeker niet in een Waterstaatskerk. Datering 1875-1890. De inrichting c.q. decoratie vertoont veel kenmerken van bouw door het Bernulphusgilde, dat vooral veelneogotische kerken bouwde in het bisdom Utrecht (Ut, Gld, Ov, Fr, Gr). Hierbij valt te denken aan het ontbreken van natuursteen in het interieur en het gebruik van ijzer in de raamtraceringen, de sjabloonbeschildering van het pleisterwerk (stijl van Chr. Lindsen), het rijk uitgevoerde smeedwerk aan altaar, godslampen en communiebank (Mogelijk atelier Brom, Utrecht). Het enige dat ontbreekt is een altaar van Mengelberg. Ik verwacht deze kerk niet beneden de rivieren wegens het ontbreken van natuursteen of gekleurde baksteen. Architect mogelijk Alfred Tepe, of H.J. Wennekers (die geen deel uitmaakte van het bernulphusgilde). Het is ondenkbaar dat in het sterk verzuilde Nederland van 2e helft 19e eeuw een protestante interieurbouwer een katholieke kerkinrichting zou afleveren.
Zaterdag 27-12-2014 12:45:57



G.H. Woortman (Oosterhout nb.): Het is in ieder geval niet de Oud-Katholieke kerk in Den Haag.Daar ben ik vaak geweest.
Vrijdag 26-12-2014 15:25:37



Martin Snuverink (Voorburg): De familie Mutters was niet RK, maar NH. De familie Mutters had woning en werkplaats in de Molenstraat vlak bij de poort. In 1866 werd de grote fabriek in de Piet Heinstraat in werking gesteld. Vanwege zoekplaatje 1956 ligt het voor de hand dit plaatje ook eerst in Den Haag te zoeken.
Volgens de plattegrond van Last en Lobatto waren er in 1868 in Den Haag 3 katholieke waterstaatskerken (Westeinde, Assendelftstraat en Princessegracht), een oud-katholieke schuilkerk (Juffrouw Idastraat), de schuilkerk Oude Molstraat (van opgelost zoekplaatje 1956), de kapel van het R.K. weeshuis (Warmoezierstraat, v/h Slop de drie boeren) en een houten noodkerk uit 1867 in de Van der Duynstraat, de voorloper van de Jozefkerk in die Van Limburg Stirumstraat. In 1860 waren er nog geen neogotische kerken. Conclusie : deze kerk is niet in Den Haag.
Of Mutters ook katholieke kerkinterieurs heeft ingericht weet ik niet, maar het zou kunnen. In ieder geval heeft Mutters het hele interieur van de Titanic ingericht.
Vrijdag 26-12-2014 12:09:27



Janjaap Luijt (Utrecht): Misschien een (klooster)kerk/kapel gesticht door twee gezusters. Dan is het niet vreemd dat de wapenschilden ovaal zijn.
By the way, die heilige helemaal links op de foto steekt zijn rechterarm uit. Iemand een suggestie wie dat is? Zou een aanwijzing kunnen zijn voor de naam van de kerk.
Vrijdag 26-12-2014 10:33:27



Peter Smaardijk (Leiderdorp): Dat dacht ik ook, maar toch komt het blijkbaar wel voor (zie link). Hoewel een alliantie met twee identieke wapens natuurlijk behoorlijk vreemd is.
Website: http://www.rhc-eindhoven.nl/artikel/147/Het-wapenp [...]
Vrijdag 26-12-2014 09:54:29



Jan Spooolder (Utrecht): Een alliantiewapen zal nooit uit twee ovalen bestaan: ovaal staat in de heraldiek voor een (ongehuwde) dame.
Vrijdag 26-12-2014 02:26:33



Peter Smaardijk (Leiderdorp): Ik denk niet alleen dat het molenijzers (rijnen) zijn, ik weet het zeker! Scherp gezien, Jan!
Donderdag 25-12-2014 23:35:36



Jan Lemmens (Rotterdam): Ik denk niet dat het andreaskruisen zijn, maar molenijzers. De Abdij van Postel, de plaatsen Vlierden en Lierop en het kwartier Peelland hebben deze tekens in hun wapen.
Het kan ook een alliantiewapen zijn van de weldoeners van de kerk.
Donderdag 25-12-2014 23:13:48



Ingrid Evers (Maastricht): Links zien we de toegang naar een sacristie, die echter geen licht wegneemt in het zijraam. Dat betekent dat aan de buitenzijde van de absis een laag gebouwtje te zien moet zijn (geweest).
Zaterdag 13-12-2014 10:30:49



Peter Smaardijk (Leiderdorp): In het midden twee ovale wapenschilden met drie andreaskruisen, waarboven een kroon. Baronie van Breda misschien? Of slaat het op iets anders?
Vrijdag 12-12-2014 23:43:23



  Om een reactie te plaatsen kunt u onderstaand formulier gebruiken. Velden met een * zijn verplicht.   

naam *  e-mailadres *     
woonplaats  Wat is woord één in deze zin? vul dit hier in *
opmerkingen *


internetadres met toelichtende illustratie/tekst (incl. http://):